Gambeson pod kolczugę i jak dobrać grubość oraz rozmiar

Po co gambeson pod kolczugą

Kolczuga zatrzymuje cięcie, ale nie tłumi energii uderzenia. Cios, który nie przetnie kółek, i tak przenosi się na ciało. Pod spodem potrzebna jest warstwa, która tę energię rozprasza. W średniowieczu pełnił tę rolę kaftan pikowany, nazywany po angielsku gambeson lub aketon, a dla wielu żołnierzy był samodzielną ochroną, tańszą od kolczugi.

Drugi powód jest praktyczny. Stalowe kółka ocierają skórę i szarpią tkaninę, a ciężar kolczugi przy braku podbicia boleśnie wrzyna się w ramiona. Gambeson rozkłada ten nacisk i sprawia, że kilka godzin w zestawie jest do zniesienia.

Ile warstw powinien mieć gambeson

Do imprez pokazowych i ekspozycji wystarczy 4 do 6 warstw. Do walk, w których uderzenia są realne, wybierz 8 do 12 warstw. Powyżej tej liczby gambeson robi się sztywny i gorący, a ruchy ramion tracą swobodę. Jeśli ma służyć sam, bez kolczugi, szukaj gęstego pikowania w pionowych kanałach i grubszych rękawów.

Len czy bawełna

• Len jest trwały, odprowadza wilgoć i jest zgodny z materiałami historycznymi. Z czasem mięknie i lepiej układa się na ciele.
• Bawełna jest tańsza i miększa od pierwszego dnia, ale chłonie pot i dłużej schnie.
• Wypełnienie z waty bawełnianej lub filcu daje najbliższy historycznemu efekt, wata poliestrowa jest lżejsza, ale mniej oddycha.
• Wełna sprawdza się w zimie, ale bywa zbyt ciepła na letnie turnieje.

Dla początkującego rekonstruktora rozsądny jest gambeson lniany z wypełnieniem bawełnianym, w jasnym kolorze, który można kupić bez przepłacania. Jeśli grasz epokę krucjat, pamiętaj, że w czasach templariuszy nosiło się proste, nierzucające się w oczy kaftany bez nadmiaru ozdób.

Jak dobrać rozmiar gambesonu pod kolczugę

Najczęstszy błąd to kupienie gambesonu w rozmiarze zwykłej bluzy. Pod kolczugą wszystko się kumuluje, więc kaftan musi być dopasowany, ale z zapasem na ruch. Zmierz klatkę piersiową, talię, długość od karku do połowy uda i rękaw od barku do nadgarstka. Gambeson powinien kończyć się nieco krócej niż kolczuga, żeby podbitka nie wystawała spod dołu. Jeśli kupujesz kolczugę i podbitkę osobno, zawsze sprawdzaj, czy wymiary zgadzają się z kolczugą, a nie z ubraniem na co dzień.

W doborze zestawu podajesz wzrost i budżet, a lista pokazuje podbitkę w parze z kolczugą i pasem, tak by rozmiary do siebie pasowały.

Ile kosztuje dobry gambeson

Prosty gambeson lniany do pokazów to wydatek rzędu kilkuset złotych. Gruby model z 10 do 12 warstw, szyty ręcznie, kosztuje zwykle ponad tysiąc. Nie warto kupować najtańszego z cienką watą, bo po kilku treningach pikowanie się zbija, a ochrona znika. Zaoszczędzić można na ozdobach i zapięciach, nie na grubości i szwach.

Kolejność zakupów

• Najpierw obuwie i tunika, bo od nich zależy komfort całego dnia.
• Potem gambeson, bo jest potrzebny zarówno pod kolczugę, jak i jako samodzielna ochrona na początek.
• Następnie kolczuga i pas.
• Na końcu hełm i tarcza, a oręż jako ostatni element.

Samą kolczugę, jej rodzaje i ceny opisujemy na stronie kolczuga rycerska, a porównanie z zbroją płytową znajdziesz w artykule kolczuga czy zbroja płytowa. Jeśli lubisz oryginalne zabytki i szukasz pamiątek z epoki, sprawdź też antyki i militaria w katalogu antykwariuszy, bo repliki to nie jedyna droga do kolekcji.

Podsumowanie wyboru

Gambeson dobierz do sposobu użycia. Na pokazy wystarczy lżejszy, na walki grubszy i z wyższej jakości lnu. Rozmiar sprawdź razem z kolczugą, a w pierwszym zamówieniu łącz oba elementy, żeby nie wymieniać jednego po zakupie drugiego.